 |
| Betlehem, februar 2008. Foto: Ingvild Søndenå |
 |
| Gravkyrkja |
 |
| Jerusalem: Turistar, souvenirar, munkar og bakverk |
 |
| The New Gate i kveldsskrud |
 |
| Frå Abu Dis til Jerusalem |
 |
| Frå Betlehem mot Jeriko |
Etter hurtigsoving på hotellet, etter å ha forsert Palestina i solnedgang, venta hagegangen til Juma. Nedover den stod hagebord, kjøkenbord og utebord på rekke og rad, med og utan duk, med og utan bein, ordna med limband og kosteskaft. Sitjeplass og dekke til ca femti gjester var ordna. Heile familien, naboar og vener var i sving med servering av kaffi, te og middag, meir kaffi, frukt og søtsaker. Bak den vesle butikken han har i enden av hagen brekte det sårt frå ti sauer, den siste var nyslakta og låg i yoghurt inne i huset, før den vart aust på fat og servert. Mansaf er ein rett gitt til storfolk og prominente gjester - ein stor kompliment frå ein mann med eit stort hjarta. Smaken var skarp og ukjent, eg må innrømma at komplimenten kanskje ikkje smakte heilt som eg (trudde eg) hugste frå Abu Sultan i fjor, men med lefser til forrett og ikkje minst store mengder sitrusfrukter både frå Juma sin eigen hage og marknaden, var me gode og mette når det var på tide å reisa. Juma er sjølve inkarnasjonen av gjestfridom, og ein me kunne ha lært noko av, nokon og ein kvar. Alltid førekommande, alltid venleg, alltid omtenksom, aldri ventar han noko attende. Å gi er den beste gåva, verkar det som han lever etter - sjølv om det for oss er vanskeleg å alltid berre ta i mot.
No sit eg i resepsjonen på Hotel Intercontinental. Det var for få minuttar sidan stappfullt av russarar med øyrepluggar og store koffertar, guvernøren og ordføraren. No er dei på eit rom for ein offisiell mottaking, og dansejentene våre spelar for dei. Dansegutane står utanfor å trippa - kanskje/kanskje ikkje er det plass til å dansa dabkha for dei prominente gjestene. Om berre 40 minuttar går bussen frå Jeriko til Jerusalem, om 12 timar vidare derifrå til Tel Aviv. Ein gong seint på natta/tidleg i morgon tuflar me oss inn på flyet til Wien, og skal vistnok enda i Lærdal i morgon kveld - kjenner at dette er ei reise eg ikkje vil leggja ut på... Både fordi ho er lang, men mest fordi eg kunne tenkt meg å vera her mykje lenger. Her kjenner ein vennskap på kroppen, ein kjenner urettferd. Her ler ein og sit med klump i halsen om kvarandre. Veret er ikkje å forakta (særleg ikkje det me har hatt denne veka, det regna jo til og med!), maten kunne lett gjort meg trillande rund, og eg er eigentleg heilt i mot å smørja på brødskiva mi - frå no av skal alt duppast i pålegget! Men slik er vel ikkje kvardagen i Bergen... |
| Lærdalslaksen var på plass att, litt skadd, men pynta for høvet. Autentisk det, altså. |
 |
| Photo - picture - one - one - wahed! |
 |
| Mamma og Saed i sine nasjonaldrakter |
 |
| Issa gjekk lei lyden - og tok saken i eigne hender |
 |
| Utsikt mot Jeriko nattestid |
I dag var me turistar på føremiddagen - litt i hurten og sturten, for Guro skulle på lydprøve før den store festen. Men me fekk no sett Hishams palass, høyrt historia og snakka litt om fred og filosofi og litteratur og slikt med han som sat i museet og limte saman potter frå 700-talet. Han var svært begeistra for mor mi, ho er ei sterk dame - og det har han jo rett i. Hishams palass er like imponerande som før, kanskje enno meir, sidan dei hadde kosta golvet slik at me fekk sett mosaikken i badet.
Det bar til byen for mamma og meg etterpå, me stakk innom svensken vår, sylvsmeden i sentrum. Fares veit kva norske damer likar, og hadde rydda fram både dei enkle smykka, Jeriko-smykka og dei med orientalsk bakgrunn. Og dei norske damene handla, både sølv og opalar. Medan smeden ordna nye lengder, stakk me på kafe og drakk "fresh lemon and mint" - mmmm...
Oasen. Palmebyen. Sjasminbyen. Parfymebyen. City of the Moon. Eg er attende i Jeriko, og livet er godt! Reisa gjekk fint, frå Lærdal til Jeriko utan dei store stoppa. Overraskande fort gjennom Ben Gurion, kanskje var dei leie av å spørja ut store grupper - me ser nok ikkje so skumle ut no som dei eg har reist med før. På veg til Jeriko vart det inga soving, guiden fortalte om byar og biblesoger, for mange var det spesielt å reisa gjennom bibelsk landskap - for meg og, eg gløymer at det er dette området me er i, for meg er Palestina kjensfolk, god mat og, desverre, konflikt. Men framme i Jeriko sto Hotel InterContinental og venta, med store senger og kaldluft. Ute er det Jeriko-luft, varm og tett og full av kjente og eksotiske lukter, akkurat slik eg hugsar den. 
Fyrste dag i Jeriko vart nytta til sightseeing. I gruppa på 45 stk er det mange fyrstegongsreisande. Eg må innrømma det var ein typisk "been there done that"-dag for meg, men det er altid moro å oppleva desse tinga gjennom andre. Sjølv i det mest turisttette området av Jeriko, der asiatiske nonner og amerikanske backpackarar står i kø for å komma inn i kabelbana, ser ein spor av okkupasjon - militærinstalasjon over det gresk-ortodokse klosteret og ei kvit busetjing i synsranda. Me deler nok alle oppgjevenheiten. Men so kjem me vandrande inn i Elishas kjelde, ei av dei store samtaleemna i fjor - og so ser me at det enno strøymer klårt kaldt vatn frå grunnen, og me ser at grunnen til at me er her enno finst - kjelda her er nemleg grunnlaget for oasen Jeriko og dei 10000 åra med busetjing her. 
Ja, eit tre, men ikkje eit kva som helst tre. Dette treet er mange hundre år gamalt. Det er eit oliventre. Det står ikkje i nokon åker, men i ei rundkøyring. Det markerar innganen til den israelske busetjinga Ma'ale Adumim - og det burde ha stått på palestinsk jord.
Far hennar kom hit i 1948, forvist frå det nyoppretta Israel. Sidan då har husveret endra seg frå telt til leirhus til eit nytt murhus, og tomta frå ein liten flekk til eit stort område med hage og hønsehus, men situasjonen som flyktning i eige land har ikkje endra seg på 61 år. Og flyktningestatusen er overført til borna. Her inne er alt lagt til rette av FN, men flyktingane har inga permanent adresse og dermed heller ingen demokratiske rettar. Nada prøver å roa oss frå kommune og politisk aktive liv: dei bryr seg ikkje så mykje om det her. Det er andre ting som er viktigare: utdanning, jobb, familie, overleving – og for ein del av dei kampen for retten til ein gong å returnera til fødestaden. Dei fleste her ser likevel ikkje det som sannsynleg, men dei drøymer om i det minste ein fri palestinsk stat. 
Frå guvernøren køyrer me ut av Jeriko og inn i israelskstyrt område. Me er litt nervøse når me passerar sjekkpunktet, men som nordmenn har me ingenting å frykta. For palestinarane kan sjekkpunkta derimot skapa forseinkingar på fleire timar, eller heilt hindra reise innan det palestinske området. Venene våre får heldigvis ingen problem i dag, og me kjem fram til ein landsby i ørkenen. Her besøker me en skule betalt av norske myndigheiter, og me ser at pengane frå norsk bistand kjem til nytte. I desse beduinlandsbyane har mykje undervising gått føre seg under open himmel, og gjer det til tider enno.
Mr. Abu Sultan tek i mot oss i sin landsby, ei samling hus og jordstykke som høyrer til storfamilien. Mannfolka møter oss og viser oss rundt, medan kvinnene held seg unna. Men etterkvart som ettermiddagen skrid fram, tiner òg dei opp, og dei unge jentene møter nokre av oss i maisåkeren. Det vert mykje latter og teiknspråk når ein skal kommunisera på to-tre språk ein eigentleg ikkje har felles, men me skjønnar kvarandre. 
Dadlar i klasevis, grøne appelsiner rett frå hagen og min fyrste smak av den velkjende pompelmus (hæ, berre eg som har eit forhold til denne sin innverknad på skjørbuk...?). Alt dette byr Jeriko på, som den jordbruksbyen den er. Her seier søner av entrepenørar med stoltheit i stemma at faren har kyllingfarm, og vidaregåandelærarane vert begeistra når ein fortel om jordbruksbygda Lærdal. Jorbruket er ein viktig og stolt del av Jeriko, takka vera kjeldene - og med dei palmetrea.
Etter skulen var det på tide å vera turistar att. Trass i nokre nervøse blikk og klamme hender her og der, frakta kabelbana oss trygt opp på Mount of Temtation, der me vart tekne i mot av ivrige smykkeseljarar (ei freisting ikkje alle greidde å stå i mot), og ein noko sur prest.
Stakkaren bur der året rundt, er aldri nede i byen - og ser ikkje heilt blidt på alle desse turistane som kjem tuflande innom hans einemerke. Men klosteret her er flott, hengane over Jeriko som det er, med utsikt mot Dødehavet og Jordan, og palmene som eit teppe nedanfor sandsteinveggene.
Byen luktar nemleg av sjasmin, frukt, mynte, krydder og mat. Vinden luktar litt salt, og ber med seg litt sand. Blandinga er herleg eksotisk, men er blitt overraskande kjent. Perfekt for seine kveldar, litt heftig for varme middagstimar.
I dag har me sett skule. Jenteskule. Takka meg til blandaskule, der kan kjønna jekka kvarandre litt ned. Ordføraren med frue og underskrivne vart nemleg nesten sjokkert av lydnivået på ti-tolvåringane - og to tredeler av oss har vore jentungar sjølv. Men dei snakka engelsk, skjønte litt, skravla desto meir, og var opptekne av bilete og namn og alder. Jenter... I morgon ventar forresten gutane, so me er spente.
Hadde eg vore ein netthendt, tolmodig person med rom- og fargesans skulle eg blitt mosaikkarbeidar. Eller glasblåsar. Det såg me ikkje live, for glas vert laga i Hebron, men vakkert er det.
Kvelden vart avslutta på eit tak, enno ute i mørkret, men med lysa frå Jeriko nedanfor oss, og den søte lukta frå byen og den fantastiske upside-down (makluba) kring oss. Og kaffien. Eg elskar arabisk kaffi, det er søtt, godt, med masse smak - og etter fire-fem koppar (trass i dokkestorleiken) om dagen (og omlag det same i te) er ein ikkje nett klar til å legga seg når kvelden kjem. Helst vil ein nyta fløyelsmørkret, sjasminparfymen og det gode selskapet døgnet rundt.
Dagen i dag byrja med møte med ordføraren i Jeriko, ein mann med mykje prat i (særleg dersom det er ein mobiltelefon involvert), og flinke medarbeidarar. Deira ordførar heldt tale, vår ordførar heldt tale, gåver vart utveksla, og so slapp me ut. Etter å ha skapt allmenn uro på gata utanfor rådhuset - fordi bilen vår ikkje starta - kom me oss endeleg avgarde til Hishams palass, dei gamle murane og Elishas kjelde.
Og so går me der, langs ein varm og turr veg og ser ut over ein by som enno er grøn, og undrar over kva som kan gjerast for at den kan få lov å vera grøn og i framtida. Og ein kjenner seg makteslaus.
Ettermiddagen vart dermed nytta inne i kulden, i lobbyen på luksushotellet med Nada på besøk. Og so var det vår tur å reisa på besøk, til tre forskjellige heimar. Eg fekk komma heim til Marwan og hans Fufu, eit nygift par med kjønnsrollar som verkar sære på oss og so nyforelska at ein veit knapt om ein skal le eller gråte. Fine folk iallefall, god (og masse) mat, og både kake, te og kaffi - er det rart eg lurer litt på korleis det skal gå med sovinga i kveld? For det må sovast, i morgon ventar ein nytt langt program, med minst like mange sterke inntrykk som i dag.
Til dette symbolet høyrer orda: max 38, min 25. Staden er Jeriko, Palestina, og eg kjem til å daua av hete... Men det gjer ikkje noko, for eg gler meg som ein unge til å komma attende til Palestina. Eg skal reisa med Venskap Jeriko-Lærdal, og me skal snakka om kultur - eg om dans sjølvsagt. Moro! Eg håpar det vert oppdateringar her, men om eg har tilgang til nett er jo ikkje sikkert. Og so håpar eg eg kjem so langt, for fyrst skal det pakkast. Og er det ein ting som er klart om meg og pakking, so er det at me går dårleg saman...
